*Νέλη Βυζαντιάδου
Εδώ και καιρό καλούμαστε να διαχειριστούμε δυσάρεστα συναισθήματα όπως άγχος, φόβο, θλίψη, απελπισία και φόβο. Όσο περισσότερο διαβάζουμε ή ακούμε ειδήσεις, τόσο περισσότερο συνειδητοποιούμε τη σοβαρότητα της κατάστασης και ευχόμαστε να βγούμε αλώβητοι για να συνεχίσουμε τη ζωή μας με φυσιολογικούς ρυθμούς.
Αγχωνόμαστε αλήθεια όλοι μας; Μια ποσότητα άγχους είναι φυσιολογική και αναμενόμενη με βάση τα τωρινά δεδομένα. Κάθε ένας μας αντιδρά στο άγχος έτσι όπως το αντιλαμβάνεται σε σχέση με την κατάσταση που βιώνει και όχι πάντα σε σχέση με τις αληθινές της διαστάσεις. Η υποκειμενική αντίληψη του ατόμου για το αν θα τα καταφέρει επηρεάζει σημαντικά το βαθμό άγχους που θα εμφανίσει.
Πολλοί μπερδεύουν το άγχος με το φόβο ενώ πρόκειται για δύο διαφορετικά συναισθήματα. Ας ξεκαθαρίσουμε πως το άγχος διαφέρει από το φόβο ως προς τα εξής δύο σημεία:
1. όταν φοβάμαι υπάρχει ένα πολύ συγκεκριμένο αντικείμενο του φόβου μου (π.χ. φοβάμαι το σκοτάδι, τα ζώα, την απόρριψη κλπ) το οποίο μπορώ να ορίσω και να περιγράψω με κάθε λεπτομέρεια ενώ όταν αγχώνομαι δεν έχω πάντα μια ξεκάθαρη εικόνα αυτού που με αγχώνει ώστε να μπορώ και να το περιγράψω επακριβώς.
2. όταν φοβάμαι έχω ανά πάσα στιγμή γνώση του τι νιώθω ενώ όταν αγχώνομαι είμαι μπερδεμένος και βιώνω συχνά μια εσωτερική σύγκρουση.
Όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με μια άγνωστη κατάσταση – όπως συμβαίνει τώρα με τον κορωνοϊό – την οποία αντιλαμβανόμαστε ως απειλή για την σωματική ή/και ψυχική μας ασφάλεια, αγχωνόμαστε. Όσο πιο απειλητική είναι αυτή η κατάσταση, τόσο περισσότερο αγχωνόμαστε. Όσο περισσότερο διαρκεί η έκθεσή μας σε αυτήν την απειλή, τόσο πιο σοβαρό και παρατεταμένο γίνεται το άγχος μας.
Τι κάνουμε όμως όταν αγχωνόμαστε; Αρχικά είμαστε σε υπερένταση και χρησιμοποιούμε οποιονδήποτε μηχανισμό διαθέτουμε προκειμένου να διατηρήσουμε τον αυτοέλεγχό μας αλλά και τον έλεγχο της εξωτερικής πραγματικότητας. Σε αυτό το πρώτο στάδιο δείχνουμε συνήθως σημάδια προβληματικής προσαρμοστικότητας όπως συνεχόμενο άγχος, σωματικά συμπτώματα και αίσθηση ανεπάρκειας.
Σε ένα δεύτερο στάδιο και συνεχίζοντας να προσπαθούμε να διαχειριστούμε το άγχος επιστρατεύουμε σε ασυνείδητο επίπεδο τους αμυντικούς μηχανισμούς. Ας φανταστούμε τους αμυντικούς μηχανισμούς ως μια πανοπλία απέναντι σε αυτήν την εξωτερική απειλή. Χωρίς αυτήν την πανοπλία θα καταρρέαμε ψυχικά γιατί το βάρος της εξωτερικής απειλής και ο φόβος του άγνωστου θα αποδεικνύονταν εξαιρετικά δυσβάσταχτα για την ψυχή μας. Αν δεν είχαμε αυτές τις άμυνες δεν θα αντέχαμε την εξωτερική πραγματικότητα και θα δυσκολευόμασταν πάρα πολύ να πιστέψουμε ότι τελικά θα τα καταφέρουμε.
Το βασικότερο πλεονέκτημα των αμυντικών μηχανισμών είναι ότι δεν χρειάζεται να δούμε το πρόβλημα και να νιώσουμε άσχημα για αυτό ή για τη λύση που δεν υπάρχει.
Η υπερβολική όμως χρήση των αμυντικών μηχανισμών έχει μειονεκτήματα που συνοψίζονται στα ακόλουθα:
1. δεν μαθαίνουμε ποτέ ποιοι είμαστε πραγματικά και ποιες είναι οι δυνάμεις μας καθώς ζούμε στη δική μας πραγματικότητα η οποία περιλαμβάνει διαστρεβλώσεις και αυταπάτες
2. δεν αναγνωρίζουμε τα λάθη μας και επομένως δεν μαθαίνουμε από αυτά ώστε να μην τα επαναλάβουμε
3. δηλητηριάζουμε τις σχέσεις μας με τους άλλους καθώς κάποιοι αμυντικοί μηχανισμοί παρεμποδίζουν μια αυθεντική και ουσιαστική αλληλεπίδραση
Τέλος σε ένα τρίτο στάδιο καταρρέουμε και αποδιοργανωνόμαστε εντελώς. Για να συμβεί αυτό θα πρέπει να μην έχουν λειτουργήσει ικανοποιητικά τα δύο παραπάνω στάδια και να έχουμε μια ψυχική ευθραυστότητα που να εξηγεί κάτι τέτοιο.
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως το φυσιολογικό άγχος μας προστατεύει και μας προετοιμάζει για την είσοδο σε μια νέα, άγνωστη και συχνά απαιτητική κατάσταση. Κι όταν πρόκειται για καταστάσεις όπως η τωρινή είναι απολύτως αναμενόμενο να βιώνουμε άγχος αρκεί να μην επηρεάζεται ανησυχητικά η λειτουργικότητα και η διάθεσή μας.
*ΝΕΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΑΔΟΥ, Ψυχοθεραπεύτρια ενηλίκων, σύμβουλος ζεύγους , συγγραφέας
