Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Αν. Τασούλας επισκέφθηκε το Μέτσοβο για να εγκαινιάσει την έκθεση «Π.Τέτσης – Γ. Ρόρρης. Από Φως κι από Χώμα» στην Πινακοθήκη Ε. Αβέρωφ.

Ακολουθεί ο χαιρετισμός του κ. Τασούλα:

«Κυρίες και κύριοι,

Όταν, στις 27 Αυγούστου του 1988, ο Ευάγγελος Αβέρωφ εγκαινίαζε αυτή την Πινακοθήκη, που ήταν ένα όνειρο ζωής από την εποχή των φοιτητικών του χρόνων, μάς θύμισε στην ομιλία του πως ήθελε από πολύ νέος να προβάλει την εικαστική παραγωγή της Ελλάδας του 19ου και του 20ου αιώνα. Γιατί θεωρούσε πως ήταν άδικο οι ξένοι να ταυτίζουν την ομορφιά στην Ελλάδα μόνο με την αρχαιότητα.

Ήθελε, δηλαδή, να δείξει πως η Ελλάδα δεν είναι μόνο μια χώρα που μπορεί κανείς να θαυμάζει για πατραγαθία, αλλά είναι και μια χώρα, η οποία έχει σύγχρονη πολιτιστική παραγωγή πολύ υψηλού επιπέδου. Έτσι, λοιπόν, έφτιαξε αυτή την Πινακοθήκη, ένα έργο τέχνης η ίδια, γιατί τη συνδύασε με το φυσικό φόντο των βουνών απέναντι, τα οποία έμοιαζαν στα δικά του μάτια αλλά και στην πραγματικότητα με τους Δολομίτες της βόρειας Ιταλίας. Θεωρούσε πως αυτή η Πινακοθήκη ήταν γεμάτη ομορφιά, όχι μόνο λόγω των έργων τέχνης, αλλά και επειδή έργα τέχνης ήταν και τα ίδια τα παράθυρα που έβλεπαν απέναντι τα μαύρα δάση από οξιά, τα πράσινα δάση από έλατο, η οξιά το φθινόπωρο κοκκίνιζε και οι Δολομίτες έμοιαζαν να είχαν στήσει έναν υπερκόσμιο χορό.

Μέσα σε αυτή την καλλιτεχνική ατμόσφαιρα εγκαινιάστηκε η Πινακοθήκη και θυμάμαι είχε πει στην ομιλία του ο Αβέρωφ εκείνο το πρωινό ότι: “μιας και η Πινακοθήκη χτίστηκε στο σημείο, όπου οι πρόγονοί μου είχαν ένα ταπεινό σαμαράδικο και επομένως επιστρέφουμε στις ρίζες με μια πολιτιστική εκδοχή, είμαι βέβαιος ότι η οικογένειά μου θα συνεχίσει και θα διευρύνει αυτό το έργο”.

Χαίρομαι που με τη σημερινή εκδήλωση και την παρουσία σας αλλά και τα 82 σπουδαία έργα των Τέτση και Ρόρρη διαπιστώνουμε πως η προσπάθειά του και οι βλέψεις του για συνέχεια δικαιώνονται με τον πιο πανηγυρικό και πιο εντυπωσιακό τρόπο. Πράγματι υπήρξε συνέχεια σε αυτή την προσπάθεια γιατί είχε μέσα της το ζώπυρο της συνέχειας.

Ο Αβέρωφ ήταν οπαδός της τέχνης της πολιτικής, όχι της τεχνολογίας της πολιτικής. Ό,τι έκανε είχε μέσα του το σπέρμα της διάρκειας. Το Μέτσοβο, που φρόντισε, διήρκεσε. Η Πινακοθήκη συνεχίζει το έργο και σήμερα με αυτή την εξαιρετική δουλειά βλέπουμε πως η σχέση του πολιτισμού με την πολιτική είναι πάρα πολύ κοντινή, κι ας φαίνεται στην εποχή της τοξικότητας της πολιτικής και των αγωνιών της τέχνης ότι είναι δύο εντελώς διαφορετικά πράγματα. Η ιστορικός τέχνης κυρία Έφη Αγαθονίκου με τους συνεργάτες της έκανε μία εντυπωσιακή συσχέτιση στην έκθεση με τίτλο: «Χώμα και φως. Τέτσης και Ρόρρης».

Αυτές οι δίδυμες αναφορές είναι άλλοτε αντιθετικές και άλλοτε συγκλίνουσες. Και ο καλύτερος τρόπος για να κατανοήσει κανείς ένα ηθικό μήνυμα, ένα καλλιτεχνικό αφήγημα, γραπτό ή εικαστικό, είναι ακριβώς μέσα από αυτή τη διπλή παρουσίαση, μέσα από αυτή τη συνάντηση.

Αυτά τα συναπαντήματα σπουδαίων καλλιτεχνών, μέσα από τις συγκλίσεις και τις αποκλίσεις τους, μάς βοηθούν να τους κατανοήσουμε ακόμη βαθύτερα. Γι’ αυτό και ο Πλούταρχος αφηγήθηκε την ιστορία της Αρχαίας Ελλάδος και της Αρχαίας Ρώμης, μέσα από δίδυμα ιστορικών προσωπικοτήτων: Μέγας Αλέξανδρος και Ιούλιος Καίσαρας, Κικέρων και Δημοσθένης, Θησέας και Ρωμύλος. Μέσα από την παρουσίαση της ζωής των πρωταγωνιστών της ιστορίας καταλάβαινες καλύτερα την ιστορία, γιατί καταλάβαινες το ήθος, το χαρακτήρα, το πνεύμα των δημιουργών της ιστορίας, όπως θα καταλάβουμε και εμείς σε λίγο το ήθος, το πνεύμα, το νόημα των δημιουργών μέσα από αυτά τα δίδυμα που παρουσιάζονται για τα 82 αυτά έργα που θα θαυμάσουμε.

Ο Tέτσης εκπροσωπεί το φως, ο Ρόρρης εκπροσωπεί το χώμα. Και τα δύο όμως δεν είναι μακρινά μεταξύ τους. Αν ανατρέξει κανείς στη Γένεση, το πρώτο βιβλίο της Αγίας Γραφής, θα δει ότι το φως και το χώμα συνυπάρχουν στη δημιουργία του κόσμου. Η Γένεση γράφει: «Καὶ ἔπλασεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἐνεφύσησεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς». Ο άνθρωπος πλάστηκε από χώμα και ο Θεός φύσηξε στο πρόσωπό του πνοή ζωής. Και ύστερα: «Καὶ εἶδεν ὁ Θεὸς τὸ φῶς, ὅτι καλόν».

Άρα και ο χους και το φως είναι συστατικά της γένεσης του κόσμου και της ζωής. Και αυτά τα δύο, ως υλικά έμπνευσης και ως υλικά με τα οποία παλεύουν οι καλλιτέχνες μας, θα τα δούμε και στα 82 έργα να διαδέχονται το ένα το άλλο, να συμπλέουν, να αντιπαλεύουν αλλά και να συνυπάρχουν.

Ο Σεφέρης έγραψε σε ένα ποίημά του «Κατά βάθος είμαι ζήτημα φωτός». Ζήτημα φωτός σημαίνει να είσαι αναζητητής της αλήθειας. Το φως του Τέτση είναι φεγγοβόλο, είναι απαστράπτον. Το φως του Ρόρρη είναι πιο διακριτικό, πιο συνεσταλμένο. Είναι το φως σε εσωτερικούς χώρους. Το φως του Τέτση, από την άλλη, είναι το άπλετο φως στη φύση. Ο Τέτσης είναι νησιώτης, ο Ρόρρης είναι ορεσίβιος. Αντίθεση. Αλλά και οι δύο αντικρίζουν τη ζωή μέσα από ματιές που μπορεί κανείς να θεωρήσει συμπληρωματικές. Γιατί πολλά έργα τους έχουν κοινά θέματα. Θα δείτε ότι τους εμπνέουν και τους δύο οι νεκρές φύσεις, τα πορτρέτα, δηλαδή κοινά πράγματα τα οποία θα δείτε πώς τα βλέπει ο ένας και πώς τα βλέπει ο άλλος.

Ο Παναγιώτης Τέτσης γεννήθηκε το 1925. Ανήκει στη γενιά που πέρασε μεγάλες δοκιμασίες και τραγωδίες. Άρα η αναζήτηση του φωτός είναι η απάντηση του ίδιου και της γενιάς του στο σκοτάδι που γνώρισαν. Έπρεπε να ανασάνουν απέναντι σε εκείνο το σκοτάδι, και ο Τέτσης, για να ισορροπήσει, μας χάρισε άπλετο φως.

Ο Γιώργος Ρόρρης γεννήθηκε πολύ αργότερα. Ανήκει σε μια τυχερή γενιά, η οποία δεν γνώρισε πόλεμο. Το 1982 μπήκε στη Σχολή Καλών Τεχνών. Άρα ήταν σε μια άλλη φάση, σε μια γενιά πιο ενδοστρεφή, που είχε τη δυνατότητα και το χάρισμα να αναμετράται με τον εαυτό της, χωρίς ζητήματα που έχουν σχέση με αντίδραση στην κακουχία των πρώτων χρόνων της ζωής της, αλλά μελετούσε ακόμη και τη μελαγχολία της θνητότητας, ενώ ο Τέτσης, δείχνοντας τα βουνά της Ύδρας, υπογράμμιζε την αθανασία. Ο ένας υπογραμμίζει τη θνητότητα, ο άλλος υπογραμμίζει την αθανασία. Και τα δύο είναι στοιχεία που αναζητεί ο άνθρωπος.

Για να έρθουμε στο τρίπτυχο της σημερινής εκδήλωσης, δηλαδή στον δημιουργό της Πινακοθήκης και στους δύο καλλιτέχνες: ο Αβέρωφ, από μια ηλικία και πέρα, προετοίμασε το τέλος του. Ένας ώριμος δημιουργικός άνθρωπος, ο οποίος πίστευε πως τα μεγαλύτερα έργα τα κάνει κανείς για να τα απολαύσουν οι άνθρωποι μετά από αυτόν.

Έτσι προετοίμασε το τέλος του, ώστε μέσω των δημιουργημάτων του να δώσει παράταση στον βίο του, με την έννοια πως θα μιλούσαν για αυτόν τα έργα του. Ο Αβέρωφ είχε μία σχέση με το φως, γιατί πίστευε πως η πολιτική, η κύρια δραστηριότητά του, ήταν ταυτισμένη με τη δημιουργία. Αυτή είναι η τέχνη της πολιτικής, το πράττειν, και όχι η τεχνολογία της πολιτικής, που σήμερα κυριαρχεί και που είναι το φαίνεσθαι.

Σε ηλικία μόλις είκοσι τριών ετών, ο Αβέρωφ συμμετείχε σ’ έναν διεθνή διαγωνισμό που προκήρυξε το Ινστιτούτο Κάρνεγκι στο Βουκουρέστι με ένα θέμα για το μέλλον της Ευρώπης. Πήρε το πρώτο βραβείο με ένα έργο 300 σελίδων που είχε τίτλο «Βαλκανική Τελωνειακή Ένωσις, 1933». Επρόκειτο για ένα πρωτοποριακό έργο, το οποίο μάλιστα προλόγισε ο πρώην Πρωθυπουργός της Γαλλίας, Εδουάρδος Ερριώ. Οι συγγραφείς και ανταγωνιζόμενοι σε αυτό τον διαγωνισμό δεν έγραψαν το όνομά τους, αλλά έγραψαν ένα ρητό που τους εξέφραζε. Κέρδισε ο Αβέρωφ.

Ποιο ήταν, όμως, το ρητό που είχε επιλέξει; «Ex tenebris lux». Δηλαδή από το σκοτάδι, το φως. Είκοσι τριών ετών, λοιπόν, τον γοήτευε το φως και ακολούθησε μία φωτεινή πορεία δημιουργικότητας, αφήνοντας πίσω του αυτό το φως, που θα απολαύσουμε σήμερα σε δύο εκδοχές του: το φεγγοβόλο και το συνεσταλμένο.

Η τέχνη που θα θαυμάσουμε σήμερα είναι τέχνη δύο εκπροσώπων σημαντικών ρευμάτων στην ελληνική ζωγραφική. Ο Τέτσης εκπροσωπεί πρωτοποριακά τη γενιά του. Ο Ρόρρης εκπροσωπεί την παραστατική ζωγραφική με σαράντα χρόνια διαφορά, επάξια, τολμηρά, γοητευτικά. Και είναι ένας τρόπος να κρίνουμε αυτές τις μορφές τέχνης μέσω του συναπαντήματος που η κυρία Αγαθονίκου, η κυρία Μεντζαφού και η κυρία Αβέρωφ, “έχτισαν” σήμερα αυτή την Πινακοθήκη, που εκπροσωπεί η ίδια το φως.

Αισθάνομαι, λοιπόν, ευχαρίστηση και μεγάλη τιμή που παρίσταμαι σήμερα εδώ σε αυτή την εκδήλωση για να τιμήσουμε δύο σπουδαίους καλλιτέχνες, δάσκαλο και μαθητή και φίλους.

Αλλά τι είδους δάσκαλο και μαθητή; Όχι τον μαθητή, που μιμείται το δάσκαλο, αλλά τον μαθητή, ο οποίος μαθαίνει από το δάσκαλο και εμπνέεται. Εμπνέεται, ώστε, όπως περιγράφει αυτή τη συναρπαστική σχέση τους ο Καζαντζάκης, να έχει το θάρρος να δημιουργήσει δικές του γέφυρες και να ακολουθήσει δικό του ξεχωριστό δρόμο. Ξεχωριστό; Όχι απαραίτητα. Θα το δούμε στις συγκρίσεις αυτών των πινάκων.

Συνεπώς, σας καλώ να απολαύσουμε αυτό το συναπάντημα Τέτση και Ρόρρη. Σας καλώ να κατανοήσουμε ακόμη καλύτερα το έργο, το οποίο άφησε ο Αβέρωφ και συνεχίζουν τα παιδιά του σήμερα εδώ στο Μέτσοβο, ένα πρότυπο ανάπτυξης. Σας καλώ, ακόμη, να αντιληφθούμε ότι στις εποχές που ζούμε η τέχνη της πολιτικής είναι πρωτίστως πράξεις διαρκείας και όχι φεγγοβόλα πυροτεχνήματα, τα οποία εντυπωσιάζουν την ώρα που εκτοξεύονται, αλλά μελαγχολικά σβήνουν μετά από λίγο.

Η πολιτική δεν έχει διάσταση τετραετίας, όσο διαρκεί η βουλευτική περίοδος δηλαδή, σύμφωνα με το Σύνταγμα. Η πολιτική έχει διάσταση γενεών και αυτή την πολιτική πρέπει να επιλέγουμε και αυτή την πολιτική πρέπει να αποφασίζουμε να μας εκφράζει. Την πολιτική που εφάρμοσε ο δημιουργός της Πινακοθήκης, οδηγώντας με τις δικές του δυνάμεις, όσο μπόρεσε, τη χώρα από το σκοτάδι στο φως της δικής του δημιουργικότητας. Ένα φως που σήμερα όλοι μας θα απολαύσουμε στα έργα του Γιώργου Ρόρρη και του Παναγιώτη Τέτση.

Σας ευχαριστώ».