Με «προσέγγιση 360°» το σχέδιο αμυντικής ετοιμότητας της ΕΕ και σταδιακή απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο
Σημαντική διπλωματική νίκη για την Ελλάδα αναφορικά με την ασφάλεια και την άμυνα της ΕΕ στην κρίσιμη Σύνοδο Κορυφής στις Βρυξέλλες, όπου το 19ο πακέτο κυρώσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά της Ρωσίαςέκλεισε, έπειτα από δύσκολες και μακρές διαπραγματεύσεις.
Στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για την άμυνα και ασφάλεια της ΕΕ, οι ηγέτες τόνισαν μεταξύ άλλων την ανάγκη το σχέδιο να προχωρήσει γρήγορα και σε μεγάλη κλίμακα τον στόχο της ενίσχυση της αμυντικής ετοιμότητας της Ευρώπης έως το 2030, «ώστε η Ευρώπη να είναι καλύτερα εξοπλισμένη για να ενεργεί και να αντιμετωπίζει αυτόνομα, με συντονισμένο τρόπο και με μια προσέγγιση 360°, τις άμεσες και μελλοντικές προκλήσεις και απειλές», όπως τονίζεται και όπως είχε εκφραστεί και από την ελληνική πλευρά.
Αυτό είχε ζητηθεί από Αθήνα, Μαδρίτη και Ρώμη, ώστε να καταστεί σαφές ότι οι απειλές δεν προέρχονται μόνο από τα ανατολικά σύνορα της Ένωσης, αλλά και από τη νότια Μεσόγειο.
Παράλληλα, επιβεβαιώθηκε ότι δεν θα υπάρξει συμμετοχή τρίτων χωρών, όπως η Τουρκία, στα ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα,εξέλιξη που θεωρείται επιτυχία για την ελληνική και κυπριακή διπλωματία. Επίσης, δόθηκε έμφαση στην κοινή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για τα εξοπλιστικά και αμυντικά έργα.
Επίσης, επιβεβαιώθηκε ότι δεν θα υπάρξει συμμετοχή τρίτων χωρών, όπως η Τουρκία, στα ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα, εξέλιξη που θεωρείται επιτυχία για την ελληνική και κυπριακή διπλωματία. Επίσης, δόθηκε έμφαση στην κοινή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για τα εξοπλιστικά και αμυντικά έργα.
Την ίδια ώρα, τα κράτη μέλη, όπως τονίζεται στα συμπεράσματα του Συμβουλίου θα πρέπει «να αναλάβουν την πρωτοβουλία για την υλοποίηση όλων των τομέων προτεραιότητας που έχουν προσδιοριστεί σε επίπεδο ΕΕ», «αξιοποιώντας τον στρατηγικό προσανατολισμό, ώστε η Ευρώπη να αναπτύξει το πλήρες φάσμα των σύγχρονων δυνατοτήτων που απαιτούνται, σε πλήρη συνάφεια με το ΝΑΤΟ».
Επιπλέον, η ΕΕ καλεί τα κράτη μέλη να ολοκληρώσουν τη διαδικασία σύστασης συνασπισμών ικανοτήτων σε όλους τους τομείς προτεραιότητας έως το τέλος του έτους και να προχωρήσουν σε συγκεκριμένα έργα που θα ξεκινήσουν το πρώτο εξάμηνο του 2026.
Στόχος, η μείωση των στρατηγικών εξαρτήσεων και η κάλυψη των κρίσιμων βιομηχανικών κενών, αλλά και να είναι σε θέση να προμηθεύει καλύτερα τον εξοπλισμό στις ποσότητες και με τον ρυθμό που απαιτείται.
Παράλληλα το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καταδικάζει την παραβίαση του εναέριου χώρου πολλών κρατών μελών και «τονίζει τη σημασία της διασφάλισης της άμυνας όλων των χερσαίων, εναέριων και θαλάσσιων συνόρων της ΕΕ. Οι άμεσες απειλές στην ανατολική πτέρυγα της ΕΕ και η παροχή συγκεκριμένης στήριξης στα κράτη μέλη πρέπει να αντιμετωπιστούν ως θέματα προτεραιότητας». Όπως τονίζεται δυο φορές στο κείμενο, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη «οι απειλές στα υπόλοιπα σύνορα της ΕΕ, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τονίζει τη σημασία της άμυνάς τους».
Η ΕΕαποφάσισε τη σταδιακή διακοπή της εισαγωγής ρωσικού φυσικού αερίου έως το 2027. Μια απόφαση που προκάλεσε σφοδρές αντιδράσεις από τη Μόσχα, ενώ ο Ουκρανός πρόεδροςΒολοντίμιρ Ζελένσκι εξέφρασε την ικανοποίησή του για την ευρωπαϊκή ενότητα,
Παράλληλα, ανοιχτό παραμένει το δεύτερο σκέλος του ουκρανικού ζητήματος, που αφορά την αξιοποίηση των δεσμευμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων.
Αντιρρήσεις εξέφρασε το Βέλγιο, που φιλοξενεί το μεγαλύτερο ποσοστό αυτών των περιουσιακών στοιχείων και φοβάται αρνητικές συνέπειες για την οικονομία του, σε περίπτωση που η Ρωσία αρνηθεί να καταβάλει αποζημιώσεις σε ένα μελλοντικό σενάριο εκεχειρίας. Επιφυλάξειςεκφράστηκαν και από την πρόεδρο της ΕΚΤ, καθώς το ζήτημα θεωρείται κρίσιμο για τη σταθερότητα του ευρώ.
Στην ατζέντα των Ευρωπαίων ηγετών βρέθηκε και η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας, με έμφαση στην ψηφιοποίηση και την πράσινη μετάβαση. Ο στόχος είναι η απανθρακοποίηση κατά 90% έως το 2040, ωστόσο αρκετοί ηγέτες, μεταξύ τους και ο Έλληνας πρωθυπουργός, ζήτησαν ευελιξία λόγω των μεταβαλλόμενων τεχνολογικών και γεωπολιτικών συνθηκών.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε, τέλος, και στο ζήτημα της ενέργειας και των υψηλών τιμών, με την Αθήνα να επαναφέρει το αίτημα για κοινή ευρωπαϊκή δράση και ρύθμιση των τιμών, καθώς παρατηρούνται μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ των κρατών
Την ίδια ώρα , την ιδέα ενός κοινού ευρωπαϊκού μηχανισμού δανεισμού, που θα αποσκοπεί στην υποστήριξη ευρωπαϊκών αμυντικών έργων, υπό τον όρο ότι αυτά θα μπορούσαν σαφώς να χαρακτηριστούν ως ευρωπαϊκό δημόσιο αγαθό εισάγει στον ευρωπαϊκό διάλογο ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης σε συνέντευξη, που παρεχώρησε στο Politico στο περιθώριο του εν εξελίξει Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις Βρυξέλλες.
Μιλώντας για τη δυνατότητα κοινής χρηματοδότησης για την ανάπτυξη αμυντικών δυνατοτήτων, που θα υπηρετούν τη συλλογική άμυνα ο κ. Μητσοτάκης υπογράμμισε ότι «η πρόκληση είναι αν μπορούμε να εξασφαλίσουμε πρόσθετη χρηματοδότηση και αν αυτή η πρόσθετη χρηματοδότηση μπορεί να συνοδεύεται από όρους, που θα μας ωθήσουν προς μια καλύτερη προετοιμασία, η οποία θα περιλαμβάνει κοινές προμήθειες, την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών -κυρίως drones και τεχνητής νοημοσύνης».
Ακολουθούν τα κύρια σημεία της συνέντευξης του πρωθυπουργού στο Politico: «Το επιχείρημά μου είναι πολύ απλό: αν η άμυνα είναι το υπέρτατο ευρωπαϊκό δημόσιο αγαθό, χρειαζόμαστε ευρωπαϊκές δομές και ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για να αναπτύξουμε τις αμυντικές μας δυνατότητες. Δεν το συζητάμε ανοιχτά, θα μπορούσαμε όμως να φανταστούμε ένα σενάριο σύμφωνα με το οποίο θα διαθέτουμε έναν κοινό ευρωπαϊκό μηχανισμό δανεισμού που θα αποσκοπεί στην υποστήριξη ευρωπαϊκών αμυντικών έργων; Θα το υποστήριζα σίγουρα, υπό την προϋπόθεση ότι υπάρχουν έργα, που μπορούν σαφώς να χαρακτηριστούν ως ευρωπαϊκό δημόσιο αγαθό… ας χρησιμοποιήσουμε τους ευρωπαϊκούς πόρους για να κάνουμε πράγματα που ενδεχομένως δεν έχουμε τη δυνατότητα να υλοποιήσουμε σε εθνικό επίπεδο. Πιστεύω ότι η πρόκληση είναι αν μπορούμε να εξασφαλίσουμε πρόσθετη χρηματοδότηση και αν αυτή η πρόσθετη χρηματοδότηση μπορεί να συνοδεύεται από όρους που θα μας ωθήσουν προς μια καλύτερη προετοιμασία, η οποία θα περιλαμβάνει κοινές προμήθειες, την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών -κυρίως drones και τεχνητής νοημοσύνης-, και πιστεύω ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα έχουν να διαδραματίσουν σαφή ρόλο».
Επιπλέον και σύμφωνα πάντα με τις δηλώσεις του πρωθυπουργού στο Politico, ο Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε ότι θα αξιοποιήσει τη Σύνοδο στις Βρυξέλλες για να καλέσει την Ευρωπαϊκή Ένωση να προχωρήσει περαιτέρω, σε ένα «σημείο καμπής όπου συνειδητοποιούμε ότι πρέπει να αναλάβουμε μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης όσον αφορά την ευρωπαϊκή άμυνα», και να υποστηρίξει τον δανεισμό σε επίπεδο ΕΕ για κοινά έργα.
Σε ό,τι αφορά στο σκέλος της ανταγωνιστικότητας και της πράσινης μετάβασης, ο πρωθυπουργός, σημείωσε ότι «ήμουν πολύ σαφής: η πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να είναι αυτοσκοπός. Διαφορετικά, μπορεί να συνειδητοποιήσουμε κάποια στιγμή ότι τρέχουμε σε λάθος αγώνα. Πρέπει να υπάρχει μία ισορροπία με την ανταγωνιστικότητα και να προάγει, ή τουλάχιστον να μην εμποδίζει, την κοινωνική συνοχή. Δεν μου αρέσει να το διατυπώνω με αριθμούς, αλλά το τελευταίο 10, 15 ή 20% της πράσινης μετάβασης είναι, αυτή τη στιγμή, εξαιρετικά κοστοβόρο και δεν διαθέτουμε καν τις τεχνολογίες για να το υλοποιήσουμε».
