Ο οδικός χάρτης για την Αμυντική Ετοιμότητα της Ένωσης μέχρι το 2030, που παρουσίασε χθες Πέμπτη η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, πρωτοβουλίες και προτάσεις της Ελλάδας για την ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής «ασπίδας» αεράμυνας, καθώς και αντιμετώπισης απειλών όχι μόνο στα ανατολικά, αλλά και στα νότια σύνορα της ΕΕ.

Η συζήτηση για τον οδικό χάρτη, θα λάβει χώρα την επόμενη εβδομάδα στη Σύνοδο Κορυφής των 27 ηγετών και θα αποτελέσει εφαλτήριο για τον προσδιορισμό στρατηγικών επενδύσεων με στόχο για την ανάπτυξη των συλλογικών αμυντικών δυνατοτήτων της ΕΕ.

Πριν από περίπου 1,5 έτος ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης και ο Πολωνός ομόλογός του Ντόναλντ Τούσκ, κατέθεσαν πρόταση στις Βρυξέλλες και απέστειλαν κοινή επιστολή τους προς την Πρόεδρο της Κομισιόν, για την ανάπτυξη μίας ευρωπαϊκής αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής «ασπίδας» (European Air Shield), την οποία συμπεριέλαβε η Κομισιόν στη λίστα των τεσσάρων έργων για την αμυντική ετοιμότητα της Ευρώπης (European Readiness Flagships). Μάλιστα, η Αθήνα επέμενε, όλο αυτό το διάστημα, στην πρότασή της, υπογραμμίζοντας τη σημασία κοινής ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας σε ένα τόσο κρίσιμο ζήτημα.

Η «ασπίδα» θα πρέπει να είναι ικανή να αντιμετωπίσει «όλο το εύρος απειλών από αέρος» και να περιλαμβάνει τους απαραίτητους αισθητήρες για τον εντοπισμό κινδύνων, με βάση τις συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Το προτεινόμενο χρονοδιάγραμμα από την Κομισιόν, είναι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να υιοθετήσει την πρόταση για την ευρωπαϊκή αεράμυνα έως το τέλος του τρέχοντος έτος, και το έργο να αρχίσει το δεύτερο τρίμηνο του 2026.

Επιπλέον, η Κομισιόν φαίνεται να ευθυγραμμίζεται με το αίτημα για οριζόντια κάλυψη στην αντιμετώπιση μη επανδρωμένων συστημάτων (drones), που έχει διατυπώσει επανειλημμένα ο Κυριάκος Μητσοτάκης, με τελευταία φορά κατά την άτυπη συνεδρίαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και στη σύνοδο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας, στις αρχές Οκτωβρίου. Αυτό σημαίνει ότι το έργο δεν θα καλύπτει μόνο κράτη μέλη που γειτνιάζουν με τη Ρωσία, όπως σχεδιαζόταν αρχικά, αλλά ολόκληρη την ΕΕ. «Εάν υπάρξει ευρωπαϊκό πρόγραμμα, είναι βέβαιο ότι θα καλύπτεται κοινά», είχε δηλώσει χαρακτηριστικά ο Κυριάκος Μητσοτάκης, μιλώντας σε δημοσιογράφους στην Κοπεγχάγη. Ο Πρωθυπουργός είχε θέσει επίσης το ζήτημα και στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου, εισήγηση με την οποία είχαν συνταχθεί ηγέτες κι άλλων χωρών του Νότου.

Η Κομισιόν προσθέτει πως η πρωτοβουλία για την άμυνα κατά των μη επανδρωμένων συστημάτων (European Drone Defence Initiative) θα σχεδιαστεί με μία «προσέγγιση 360 μοιρών» και θα αποβλέπει στην ανάπτυξη ενός πολυεπίπεδου, τεχνολογικά προηγμένου συστήματος, που θα μπορεί να εντοπίσει drones, να παρακολουθήσει την πτήση τους και να τα εξουδετερώσει.

Το έγγραφο κινείται, επίσης, στην ίδια κατεύθυνση με σταθερές ελληνικές θέσεις υπέρ του καλύτερου και βαθύτερου συντονισμού μεταξύ κρατών μελών της ΕΕ για κοινές προμήθειες στρατιωτικού υλικού, που θα επιτρέψουν τη μείωση του κόστους αγορών και την καλύτερη διαλειτουργικότητα μεταξύ των εθνικών στρατευμάτων.

Οι συντάκτες της έκθεσης, τονίζουν ότι λιγότερο από το 20% των αμυντικών επενδύσεων των 27 γίνεται μέσω κοινών παραγγελιών, παρά το γεγονός ότι το 2007 είχε τεθεί στόχος να ανέλθει στο 35%. Νέος στόχος, σύμφωνα με την Επιτροπή, είναι οι κοινές προμήθειες εξοπλισμού να φτάσουν τουλάχιστον στο 40% του συνόλου έως το τέλος του 2027.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση κατέληξε την Πέμπτη σε συμφωνία έπειτα από μακρά διαπραγμάτευση για να δημιουργηθεί και να τεθεί σε εφαρμογή πρόγραμμα βοήθειας στην αμυντική βιομηχανία στην Ευρώπη, ύψους 1,5 δισ. ευρώ, ανακοίνωσε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

Με αρχικό κεφάλαιο 1,5 δισ. ευρώ υπό μορφή δωρεών, το πρόγραμμα αυτό αναμένεται να ευνοήσει την έναρξη κοινών σχεδίων σε ό,τι αφορά την άμυνα κατά την περίοδο 2025-2027, αναφέρει ανακοίνωσή του. Το ένα πέμπτο του ποσού προορίζεται για αμυντική συνεργασία με την Ουκρανία.

Το σχέδιο, γνωστό ως Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Αμυντικής Βιομηχανίας (European Defense Industry Program- EDIP) , «θα ενισχύσει την ικανότητά μας να παράγουμε και να προμηθεύουμε κρίσιμο αμυντικό εξοπλισμό και θα διασφαλίσει ότι μπορούμε να ανταποκριθούμε γρήγορα και αποφασιστικά στο ολοένα και πιο περίπλοκο περιβάλλον ασφαλείας», δήλωσε ο Δανός υπουργός Άμυνας Τρόελς Λουντ Πούλσεν, η χώρα του οποίου ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία της ΕΕ.

Οι στόχοι του προγράμματος

Οι στόχοι του προγράμματος περιλαμβάνουν τη μείωση της εξάρτησης της ΕΕ από τα αμερικανικά όπλα, τον εξορθολογισμό των προμηθειών και την αύξηση της ανταγωνιστικότητας της κατακερματισμένης αμυντικής και αεροδιαστημικής βιομηχανίας της Ευρώπης.

«Η συμφωνία αυτή αποτελεί μείζον βήμα για την ασφάλεια της ευρωπαϊκής ηπείρου και την ανάπτυξη της αμυντικής βιομηχανίας μας», ανέφερε με ικανοποίηση ο γάλλος ευρωβουλευτής Ξαβιέ Μπελαμί (LR/χριστιανοδημοκράτες), συνεισηγητής του σχεδίου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. «Η Ευρώπη πρέπει επιτέλους να είναι ικανή να υπερασπιστεί τον εαυτό της, και το EDIP καταρτίστηκε γι’ αυτό» ακριβώς, συμπλήρωσε από την πλευρά του ο άλλος συνεισηγητής του, ο Ραφαέλ Γκλιξμάν (PS/σοσιαλιστές & δημοκράτες).

Διαπραγματεύσεις

Η συμφωνία είναι καρπός επίπονων διαπραγματεύσεων που σκόνταφταν για καιρό στο ζήτημα της προτίμησης ευρωπαϊκών στρατιωτικών βιομηχανιών. Κάποια κράτη μέλη τάσσονταν υπέρ μεγαλύτερης ευελιξίας, ώστε το πρόγραμμα αυτό να χρηματοδοτήσει επίσης αγορές εξοπλισμών από βιομηχανίες εκτός ΕΕ, ιδίως από τις κατασκευάστριες των ΗΠΑ.

Τελικά ο συμβιβασμός που βρέθηκε περιορίζει το κόστος των συστατικών και των ειδών που κατασκευάζονται εκτός ΕΕ ή σε χώρες εταίρους, όπως η Νορβηγία, στο 35% του συνολικού κόστους των επενδύσεων που επιδιώκονται.

«Το EDIP θα αντιστρέψει τη λογική των εισαγωγών που πρυτάνευε στην Ευρώπη για να υποστηριχθεί σθεναρά η ενίσχυση της βιομηχανικής βάσης μας», έκρινε ο κ. Μπελαμί.

Το τρέχον διάστημα, οι αγορές όπλων και πυρομαχικών γίνονται κατά το 60% από εταιρείες εκτός ΕΕ, κυρίως βιομηχανίες των ΗΠΑ. Οι Βρυξέλλες θέλουν η εξάρτηση αυτή να μειωθεί στο 45%.

Ο ρόλος της Ουκρανίας

Η Ουκρανία θα ενταχθεί επίσης στο σχέδιο, θα ωφεληθεί με κεφάλαια ύψους 300 εκατ. ευρώ. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, που αξίωνε περισσότερες χρηματοδοτήσεις για το EDIP, ανέφερε ότι εξασφάλισε τη χρηματοδοτική συμβολή τρίτων χωρών που θα συμμετάσχουν επίσης στο πρόγραμμα – Βρετανία, Καναδάς –, άρα την αύξηση του αρχικού προϋπολογισμού.

Το EDIP βάζει για πρώτη φορά θεμέλια σε νομικό πλαίσιο που θα διευκολύνει επενδύσεις και αγορές στο πεδίο της άμυνας της ΕΕ από κοινού. Μέχρι σήμερα, ο φάκελος αυτός αποτελούσε αρμοδιότητα των κρατών μελών και μόνο.

Προστίθεται σε σειρά πρωτοβουλιών της ΕΕ για να επανεξοπλιστεί, καθώς και για να βοηθήσει την Ουκρανία να αμυνθεί, μπροστά σε αυτή που θεωρεί απειλή της Ρωσίας.

Επίσης χθες, η Ευρωπαϊκή Ένωση παρουσίασε επίσης τις αδρές γραμμές «οδικού χάρτη» για να ενισχυθεί η άμυνα της Ευρώπης ως το 2030.