Ομιλία του Προέδρου της Δημοκρατίας κ. Νίκου Χριστοδουλίδη με τίτλο: «Η Κύπρος και το Ευρωπαϊκό Οικοδόμημα: Γεφυρώνοντας την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή στην πορεία προς την Στρατηγική Αυτονομία», στο Πανεπιστήμιο του Μάαστριχτ

Είναι μεγάλη μου τιμή να βρίσκομαι εδώ μαζί σας σήμερα, σε αυτό το ιστορικό ίδρυμα, στην όμορφη πόλη του Μάαστριχτ.

Θα ήθελα να εκφράσω τις θερμές ευχαριστίες μου στην Πρύτανη Versluis, στον Καθηγητή Dijkstra, στο Studio Europa και σε όλους όσοι συνέβαλαν στη διοργάνωση της σημερινής εκδήλωσης.

Αποτελεί προνόμιο να μου δίδεται η ευκαιρία να απευθυνθώ στη νεολαία της Ευρώπης και, κατ’ επέκταση, στο μέλλον της Ευρώπης σ’ αυτό το διακεκριμένο ακαδημαϊκό ίδρυμα.

Το Πανεπιστήμιο του Μάαστριχτ έχει αναδειχθεί σε ένα διεθνές κέντρο ακαδημαϊκής αριστείας, το οποίο χαρακτηρίζεται από τον ευρωπαϊκό του προσανατολισμό και την προσήλωσή του σε καινοτόμες μεθόδους τόσο στην Εκπαίδευση όσο και στην Έρευνα.

Παράλληλα, το Μάαστριχτ δεν αποτελεί απλά έναν τόπο όπου διδάσκεται η ευρωπαϊκή ιστορία. Είναι αναπόσπαστο κομμάτι του ίδιου του ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Ήταν εδώ, το 1992, όπου η Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) –η Συνθήκη του Μάαστριχτ– είχε υπογραφεί από τα τότε 12 κράτη μέλη.

Η Συνθήκη αυτή αποτέλεσε το σημείο καμπής για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Μετέτρεψε την ευρωπαϊκή κοινότητα από ένα οικονομικό, κατά κύριο λόγο, εγχείρημα, σε μια ευρύτερη Πολιτική Ένωση. Ίδρυσε και επίσημα την ΕΕ και έθεσε τα θεμέλια για την Οικονομική και Νομισματική Ένωση και, τελικά, για το κοινό μας νόμισμα. Επιπλέον, αναβάθμισε τον ρόλο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, καθιέρωσε την αρχή της επικουρικότητας και έθεσε τις βάσεις για αυτό που αργότερα θα διαμορφωνόταν στην Κοινή Εξωτερική Πολιτική και στην Πολιτική Ασφάλειας.

Με άλλα λόγια, η Συνθήκη του Μάαστριχτ σχεδίασε την πορεία για όσα επρόκειτο να ακολουθήσουν.

Και απέπνεε φιλοδοξία. Κάτι που παραμένει το βασικό συστατικό για τον μετασχηματισμό της Ευρωπαϊκής μας Ένωσης.

Είναι γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο που είναι ιδιαίτερα επίκαιρο το γεγονός ότι σήμερα, εδώ στο Μάαστριχτ, αναλογιζόμαστε το μέλλον του ευρωπαϊκού οικοδομήματος και τη φιλόδοξη, αλλά απόλυτα αναγκαία μετάβαση της Ευρώπης προς τη Στρατηγική Αυτονομία.

Θα επανέλθω σε αυτό το θέμα. Πρέπει πρώτα όμως να ξεκαθαρίσουμε ποια είναι η αφετηρία μας.

Έχουμε την τάση ως Ευρωπαίοι να ξεχνάμε την ιστορία μας και να διστάζουμε να εξηγούμε τον λόγο, για τον οποίο η ΕΕ αποτελεί το πιο εμβληματικό παράδειγμα περιφερειακής ολοκλήρωσης.

Επιτρέψετέ μου να αναφέρω σε συντομία τη σημασία, για τη δική μου χώρα, της ένταξης της στην ΕΕ.

Πριν από 22 χρόνια, η Κυπριακή Δημοκρατία εντάχθηκε με υπερηφάνεια στην ΕΕ, το πιο μεγαλεπήβολο και επιτυχημένο εγχείρημα ειρήνης της σύγχρονης ιστορίας. Η ένταξη μας στην ΕΕ αποτελεί αναμφίβολα ένα από τα κορυφαία επιτεύγματα στην ιστορία της χώρας μου από της ίδρυσής της το 1960.

Από την ένταξή της και μετέπειτα, η Κύπρος έχει σχεδόν διπλασιάσει το μέγεθος της οικονομίας της σε πραγματικούς όρους, ενώ ο όγκος των εμπορικών της συναλλαγών έχει σχεδόν πενταπλασιαστεί. Η ευρωπαϊκή αρωγή συνέβαλε επίσης στον εκσυγχρονισμό των δημόσιων Υπηρεσιών και των υποδομών, ενώ παράλληλα δημιούργησε νέες ευκαιρίες για τους νέους στον τομέα της εκπαίδευσης, στην ανάπτυξη των δεξιοτήτων τους και στη δικτύωσή τους σε όλη την Ευρώπη, ενισχύοντας με τον τρόπο αυτό τα θεμέλια για μελλοντική ανάπτυξη και ευημερία.

Παράλληλα, η ένταξή μας στην ευρωπαϊκή οικογένεια έχει αναβαθμίσει τη φωνή μας στη διεθνή σκηνή, ενισχύοντας την ικανότητά μας να αντιμετωπίζουμε προκλήσεις ως μέρος μιας Ένωσης 27 κρατών μελών. Έχει ενισχύσει τους τομείς της Οικονομίας, του Εμπορίου, της Υγείας, του Τουρισμού, της Γεωργίας, της Ναυτιλίας και των Μεταφορών, ενώ παράλληλα έχει ενισχύσει το Κράτος Δικαίου, τους Θεσμούς και το Κράτος Πρόνοιας.

Η σημασία της ένταξης της χώρας μου στην ΕΕ γίνεται ολοένα και πιο έκδηλη καθημερινά, ιδιαίτερα με το σημερινό διεθνές περιβάλλον, το οποίο χαρακτηρίζεται από προκλήσεις και αβεβαιότητα.

Αυτό ακριβώς συνιστά την αφετηρία για τον στρατηγικό σχεδιασμό του μέλλοντος. Η πλήρης αποτίμηση της αξίας της Ένωσης και η ανάδειξη της τεράστιας και απτής συνεισφοράς της στα κράτη μέλη αποτελεί επίσης μέρος της απάντησης απέναντι στην απειλή που συνιστά ο λαϊκισμός.

Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι η σημερινή μας συνάντηση πραγματοποιείται σε μια περίοδο έντονης αβεβαιότητας. Με κλιμακούμενες εντάσεις και ρευστότητα σε όλη την ευρωπαϊκή επικράτεια, καθώς και στην ευρύτερη περιοχή της Κύπρου, τις γειτονικές χώρες της Μέσης Ανατολής και τις χώρες του Κόλπου.

Εντούτοις, πιστεύω ακράδαντα ότι είναι υπό αυτές τις συγκυρίες που οι ισορροπίες αλλάζουν, δημιουργώντας ανοίγματα και ευκαιρίες για λήψη αποφάσεων που δεν θα μπορούσαν να λαμβάνονταν ποτέ υπό άλλες συνθήκες. Για περισσότερη ολοκλήρωση, για την προώθηση της ευρωπαϊκής ισχύος και της Ευρωπαϊκής ηγεσίας σε παγκόσμιο επίπεδο.

Οι περίοδοι αναταραχής προσφέρουν παράλληλα την ευκαιρία στην Ένωσή μας να αναδειχθεί ως ένας πλέον αξιόπιστος, συνεπής και έμπιστος εταίρος.

Και να προχωρήσει φιλόδοξα και αποφασιστικά προς μια Ένωση που να είναι πραγματικά αυτόνομη.

Μια αυτονομία που δεν αποτελεί πλέον μια θεωρητική προσδοκία, αλλά καθορίζεται από τις γεωπολιτικές πραγματικότητες και τις συγκυρίες. Ως το επόμενο απαραίτητο βήμα προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Μια Ένωση ισχυρή εκ των έσω, ώστε να πορεύεται καθοδηγούμενη από τις αρχές και τις αξίες της, ενώ παράλληλα να συνεργάζεται με εξωτερικούς εταίρους, όποτε αυτό είναι εφικτό, έχοντας την ικανότητα να ενεργεί και ανεξάρτητα, όποτε αυτό είναι αναγκαίο.

Μια Ένωση με εξωστρεφή προσανατολισμό, η οποία αναπτύσσει σχέσεις με όλα τα γειτονικά της κράτη με μια προσέγγιση 360 μοιρών, παραμένοντας προσηλωμένη, περισσότερο από ποτέ, στο ελεύθερο εμπόριο και τις επωφελείς συνεργασίες, ενδυναμώνοντας ταυτόχρονα τη στρατηγική της αυτονομία, αποφεύγοντας όμως την απομόνωση. Μια Ένωση προσηλωμένη στο διεθνές δίκαιο, ικανή να συνδυάζει σε πλήρη συνέργεια τα συμφέροντα και τις αρχές της.

Οι Συμφωνίες Ελεύθερου Εμπορίου (ΣΕΕ) με την Ινδία, την Αυστραλία, καθώς και η ενδιάμεση Εμπορική Συμφωνία υπό τη Συμφωνία Εταιρικής Συνεργασίας ΕΕ-Mercosur αποτελούν απτά παραδείγματα του πώς η Ευρώπη στράφηκε σε γνώριμες τακτικές εν μέσω αυτής της κρίσης: στην ανάπτυξη του εμπορίου και στη δημιουργία του απαραίτητου μοχλού πίεσης.

Στην Κύπρο, εμείς που βρισκόμαστε στο απώτατο άκρο της ευρωπαϊκής ηπείρου, αλλά και στο σταυροδρόμι της ιστορίας, των συγκρούσεων και των ευκαιριών, είμαστε απόλυτα προσηλωμένοι στην ιδέα μιας στρατηγικά Αυτόνομης Ένωσης

Αυτή είναι η στιγμή της Ευρώπης να επαναπροσδιορίσει και να αναδιατάξει το μέλλον της. Υιοθετώντας μια αποφασιστική και φιλόδοξη πορεία αυτονομίας.

Και θέλω να είμαι απόλυτα ξεκάθαρος: δεν συμφωνώ με όσους ισχυρίζονται ότι η ευρωπαϊκή αυτονομία είναι ανέφικτη.

Επιτρέψετέ μου να γίνω πιο συγκεκριμένος.

Όπως γνωρίζετε, κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, η Κύπρος ανέλαβε τα ηνία της Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, για δεύτερη φορά από την ένταξή της. Για ένα εξάμηνο, ένα κράτος με πληθυσμό λιγότερο του ενός εκατομμυρίου επωμίστηκε την ευθύνη της διακυβέρνησης μιας Ένωσης των 450 εκατομμυρίων κατοίκων.

Η Προεδρία μας έλαβε χώρα σε μια εποχή έντονης αβεβαιότητας: πόλεμοι και συγκρούσεις, ένα μεταβαλλόμενο περιβάλλον ασφάλειας, μια ενεργειακή κρίση, οικονομικές πιέσεις, κλιματική αλλαγή και τεχνολογικές εξελίξεις –συμπεριλαμβανομένης και της αλματώδους ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης χωρίς ρυθμιστικό πλαίσιο.

Λέγεται ότι κάθε Προεδρία καλείται να διαχειριστεί τουλάχιστον μια κρίση. Στη δική μας περίπτωση είχαμε να αντιμετωπίσουμε πολύ περισσότερες από ό,τι μας αναλογούσαν: Στην αρχή ήταν η Βενεζουέλα. Μετά ήταν η Γροιλανδία. Μετά τα Στενά του Ορμούζ. Και την ίδια στιγμή, ο επιθετικός πόλεμος της Ρωσίας απέναντι στην Ουκρανία ήταν σε εξέλιξη.

Μέσα από τη διαχείριση όλων αυτών των προκλήσεων, ένα συμπέρασμα καθίσταται πλέον ολοένα και πιο έκδηλο: η Ευρώπη οφείλει να έχει τα κατάλληλα εφόδια, ώστε να είναι σε θέση να πορευτεί μέσα στη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα.

Και για όλους εμάς που πραγματικά πιστεύουμε στη Στρατηγική Αυτονομία της ΕΕ, το ερώτημα που τίθεται είναι το πώς θα οικοδομήσουμε μια ισχυρότερη και πιο αυτόνομη Ευρώπη.

Υπό την ιδιότητά μου ως ιστορικός, υποστηρίζω σθεναρά την επιστροφή μας στο αρχικό μας όραμα, αυτό της Ολοκλήρωσης. Σε πλήρη σύμπνοια με το πνεύμα της Ομοσπονδιακής Ευρώπης που οραματίστηκαν ο Robert Schumann, ο Jean Monnet και οι άλλοι πρωτεργάτες της Ευρώπης.

Πιστεύω ακράδαντα ότι το ευρωπαϊκό οικοδόμημα πρέπει να συνεχίσει να εμβαθύνεται. Η περισσότερη ολοκλήρωση δεν συνεπάγεται και λιγότερη Ευρώπη. Αντίθετα, σημαίνει μια ισχυρότερη Ευρώπη, πιο κατάλληλα προετοιμασμένη να δρα μέσα σε έναν αβέβαιο κόσμο.

Παράλληλα, προκειμένου να αντιμετωπίσουμε τη Στρατηγική Αυτονομία με σοβαρότητα, θα πρέπει να στρέψουμε το βλέμμα μας πέρα από την ιστορία μας και πέρα από τα σύνορά μας, προς τις γειτονικές μας χώρες, με τις οποίες να συνεργαστούμε και να μετατρέψουμε τη γεωγραφική μας εγγύτητα σε ουσιαστική συμμαχία.

Και είναι σε αυτό ακριβώς το πεδίο, όπου η χώρα μου μπορεί να προσφέρει εναλλακτικές λύσεις και να έχει καθοριστική συνεισφορά.

Οι προκλήσεις που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι χώρες της Μέσης Ανατολής και του Κόλπου αποτελούν ταυτόχρονα προκλήσεις και για την Ευρώπη. Σε έναν κόσμο αλληλένδετο, καμιά πρόκληση δεν είναι μακρινή. Αυτό άλλωστε επιβεβαιώνει με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο η τρέχουσα κρίση στα Στενά του Ορμούζ, που έχει ήδη πλήξει βαθιά την Ευρώπη όσον αφορά στο ενεργειακό κόστος, το εμπόριο, τον πληθωρισμό και ούτω καθεξής.

Η Κύπρος, γεωγραφικά, αποτελεί μέρος αυτής της περιοχής. Πρόκειται για το νοτιοανατολικότερο κράτος μέλος της ΕΕ. Ουσιαστικά, ωστόσο, τόσο πολιτικά όσο και ιστορικά, η Ευρώπη είναι η φυσική μας εστία.

Λόγω της γεωγραφικής μας θέση έχουμε μια μοναδική αντίληψη για την περιοχή. Η Κύπρος δεν κατανοεί τη Μέση Ανατολή μέσα από συγγράμματα ή από δημοσιογραφικές ανταποκρίσεις, αλλά μέσα από την εγγύτητά της και τη μακρόχρονη διπλωματική της σχέση.

Για να σας δώσω ένα απλό παράδειγμα, ο Λίβανος απέχει μόνο 20 λεπτά αεροπορικώς από την Κύπρο, η Συρία περίπου 40 λεπτά, το Ισραήλ και η Ιορδανία βρίσκονται λιγότερο από μία ώρα μακριά, ενώ η Αίγυπτος μόλις 55 λεπτά. Όλες αυτές οι χώρες απέχουν ελάχιστες εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από τις ακτές μας.

Γι’ αυτόν τον λόγο, λοιπόν, η αλληλεπίδρασή μας με την περιοχή που μας περιβάλλει δεν είναι απλώς μια γεωγραφική πραγματικότητα για την Κύπρο, αλλά μια επιτακτική στρατηγική ανάγκη.

Στα σύνορα της ΕΕ με τη Μέση Ανατολή, η Κύπρος είναι ένα κράτος μέλος που αντιλαμβάνεται καλύτερα από τους περισσότερους τι διακυβεύεται. Κατανοεί τι σημαίνει απουσία ασφάλειας στην πράξη, πόσο κρίσιμες είναι η συνεργασία και η διπλωματία και για ποιον λόγο η περιοχή της ευρύτερης Μέσης Ανατολής είναι στενά συνυφασμένη με την ασφάλεια και τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης.

Πρόκειται για μια περιοχή συχνών συρράξεων, αλλά ταυτόχρονα και ασύλληπτων προοπτικών. Αρκεί να αναλογιστεί κανείς τη νέα γενιά, τον ενεργειακό πλούτο, τη συνδεσιμότητα, τον ηγετικό ρόλο στις εξελίξεις της τεχνητής νοημοσύνης και τη θέση της περιοχής στο επίκεντρο του παγκόσμιου εμπορίου και των εφοδιαστικών αλυσίδων. Και είναι αυτήν ακριβώς την οπτική γωνία, πάνω σε αυτά τα δεδομένα, που επιχειρούμε συστηματικά να μεταφέρουμε στις Βρυξέλλες.

Είναι αυτός ο λόγος, για το οποίο η Κύπρος επιδιώκει να λειτουργεί ως μια σταθερή, αξιόπιστη και προβλέψιμη γέφυρα σύνδεσης μεταξύ της ΕΕ και της ευρύτερης περιφέρειας της Μέσης Ανατολής, αλλά και του Κόλπου, μεταξύ της Ευρώπης και των νότιων γειτονικών χωρών.

Καθ’ όλη τη διάρκεια της [Κυπριακής] Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ εργαστήκαμε, για να ενδυναμώσουμε αυτήν ακριβώς την περιφερειακή διάσταση. Η προσπάθεια αυτή αποτυπώθηκε έμπρακτα στο άτυπο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που φιλοξενήθηκε τον Απρίλιο στην Κύπρο. Εκεί, για πρώτη φορά, βρέθηκαν στο ίδιο τραπέζι Ευρωπαίοι ηγέτες μαζί με ομολόγους τους από την ευρύτερη περιοχή, την Αίγυπτο, την Ιορδανία, τον Λίβανο, τη Συρία και τα κράτη του Κόλπου, δίνοντας την ευκαιρία να συζητηθούν απτά έργα περιφερειακής συνεργασίας.

Πέραν αυτού, μετά το τρομοκρατικό χτύπημα της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 και την καταστροφική ανθρωπιστική κρίση στη Γάζα, η Κύπρος αντέδρασε άμεσα, διαθέτοντας πέραν του 25% του προϋπολογισμού της για ανθρωπιστική βοήθεια προς την Παλαιστίνη, ενώ ταυτόχρονα σχεδίασε και έθεσε σε εφαρμογή τον Θαλάσσιο Ανθρωπιστικό Διάδρομο «Αμάλθεια».

Η Κύπρος έχει τη δυνατότητα να προσφέρει κάτι πολύ συγκεκριμένο: τη γεωγραφική της θέση, τις υποδομές της, τις άριστες σχέσεις της με όλα τα κράτη της περιοχής και την ετοιμότητά της να συνεργαστεί με διεθνείς εταίρους.

Μέσα από τη συνεργασία, συμπεριλαμβανομένου και του Μηχανισμού OHE-2720 των Ηνωμένων Εθνών, η ιδέα μετατράπηκε σε πρόταση και εξελίχθηκε σε έναν απολύτως λειτουργικό ανθρωπιστικό διάδρομο, έναν δίαυλο που συνεχίζει να προσφέρει αδιάλειπτα βοήθεια και τώρα καθώς μιλάμε.

Παράλληλα, η Κύπρος έχει διαδραματίσει επίσης εποικοδομητικό ρόλο σε περιόδους μεγάλων κρίσεων. Όταν υπήρξε ανάγκη να απομακρυνθούν εσπευσμένα πολίτες τρίτων χωρών από τη γειτονιά μας, η χώρα μου προσέφερε επανειλημμένως τις υπηρεσίες της, λειτουργώντας ως ένα ασφαλές λιμάνι. Οι υποδομές και οι πόροι μας κινητοποιήθηκαν άμεσα, προκειμένου να στηρίξουν την ασφαλή διέλευση ανθρώπων που βρίσκονταν σε κίνδυνο. Μόνο εντός των τελευταίων τριών ετών έχουμε συμβάλει στην ασφαλή εκκένωση χιλιάδων πολιτών από 70 διαφορετικές χώρες.

Οι αυξανόμενες θερμοκρασίες, η λειψυδρία και οι ακραίες καιρικές συνθήκες είναι απειλές που μας αγγίζουν όλους. Ξεπερνώντας σύνορα και πολιτικές. Στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή, οι αλληλένδετες πολιτικές πραγματικότητες που αντιμετωπίζουμε, εντείνονται ακόμη περισσότερο από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Κατά συνέπεια, η συνεργασία αποτελεί τη μόνη επιλογή. Αυτός είναι και ο στόχος της Κυπριακής Περιφερειακής Πρωτοβουλίας για την Κλιματική Αλλαγή: το να φέρει κοντά τις χώρες της περιοχής μας, ενδυναμώνοντας έτσι τη συλλογική μας δυνατότητα για προσαρμογή, μετριασμό και ανθεκτικότητα.

Άλλη μια έμπρακτη απόδειξη αυτής της στρατηγικής είναι ο Περιφερειακός Σταθμός Εναέριας Δασοπυρόσβεσης της Κύπρου. Η δομή αυτή, που στεγάζεται στην Αεροπορική Βάση στην Πάφο και υποστηρίζεται από την ΕΕ, αποτελεί πλέον ένα σύγχρονο επιχειρησιακό κέντρο για εναέριες πυροσβεστικές επιχειρήσεις και ταχεία επέμβαση, ενώ παράλληλα λειτουργεί ως Κέντρο Αριστείας για την εκπαίδευση, τη διαλειτουργικότητα και την ανάπτυξη δυνατοτήτων. Αντικατοπτρίζοντας την έμφαση που δίνει στην περιφερειακή ευθύνη, φέρνει κοντά εταίρους από τη Μέση Ανατολή, τη Βόρεια Αφρική και τον Κόλπο.

Η σταθερή μας αυτή προσήλωση στην περιφερειακή συνεργασία αποδεικνύεται επίσης μέσω του Κυπριακού Κέντρου Χερσαίας, Θαλάσσιας και Λιμενικής Ασφάλειας, το οποίο δημιουργήθηκε σε συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Μέσα στα τέσσερα χρόνια λειτουργίας του έχει προσφέρει εξειδικευμένη κατάρτιση σε χιλιάδες κυβερνητικούς λειτουργούς από πέραν των 50 χωρών, από τη Μέση Ανατολή, την Αφρική, την Κεντρική Ασία και την Ευρώπη.

Μπορεί αυτές οι πρωτοβουλίες να στοχεύουν στην αντιμετώπιση διαφορετικών προκλήσεων –κλιματική αλλαγή, ασφάλεια και πολιτική προστασία– εντούτοις διέπονται από την ίδια βασική αρχή: η Κύπρος είναι σε θέση να μετατρέψει τη μοναδική γεωγραφική της θέση σε μια δύναμη που ωθεί σε ευρωπαϊκές συνεργασίες και σε περιφερειακή ανθεκτικότητα, ενισχύοντας παράλληλα τη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ.

Και αυτός ο ρόλος της χώρας μου μπορεί να ενισχυθεί περαιτέρω με τον τερματισμό της παράνομης κατοχής και της επανένωσης της Κύπρου.

Δυστυχώς, 52 χρόνια μετά την τουρκική εισβολή, πέραν του ενός τρίτου του εδάφους της Κύπρου –που αποτελεί ευρωπαϊκό έδαφος– παραμένει υπό ξένη στρατιωτική κατοχή. Είκοσι δύο χρόνια μετά την ένταξή της στην ΕΕ, η Κύπρος εξακολουθεί να μάχεται για τα δικαιώματα που κάθε Ευρωπαίος πολίτης θεωρεί δεδομένα.

Ταυτόχρονα, η ιδιότητά μας ως κράτος μέλος της ευρωπαϊκής οικογένειας αποτελεί το σημαντικότερο μας πλεονέκτημα στις προσπάθειές μας να επιτύχουμε μια βιώσιμη και λειτουργική λύση στο κυπριακό πρόβλημα και να επανενώσουμε την πατρίδα μας. Μια λύση που θα κατοχυρώνει την επανένωση του νησιού και του λαού του και που θα διασφαλίζει τα δικαιώματα και τις ελευθερίες όλων των Κυπρίων –Ελληνοκυπρίων, Τουρκοκυπρίων, Μαρωνιτών, Λατίνων και Αρμενίων.

Μια αμοιβαία επωφελής λύση που θα επιτρέψει στην Κύπρο να αξιοποιήσει στο έπακρο τις δυνατότητές της.

Οι εξελίξεις στην περιφέρειά μας είναι βαθιά ανησυχητικές. Και μας θυμίζουν με τον πιο ανησυχητικό τρόπο το πόσο εύθραυστη είναι η σταθερότητα σήμερα.

Ωστόσο, μας θυμίζουν επίσης κάτι εξίσου σημαντικό: ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να επιλέξει τη στιγμή, κατά την οποία θα πρέπει να ηγηθεί.

Η ηγεσία απαιτείται ακριβώς όταν οι συνθήκες είναι οι πλέον δυσχερείς.

Και η στιγμή για την ηγεσία της Ένωσης είναι τώρα.

Γιατί, κατά τη δική μας άποψη, η ΕΕ δεν αδρανεί όταν προκύπτουν κρίσεις.

Οι κρίσεις μπορεί να διαμορφώνουν τη στιγμή, αλλά δεν προσδιορίζουν την πορεία μας.

Η πορεία μας διαμορφώνεται από εμάς.

Η απάντηση βρίσκεται σε μια ΕΕ με φιλοδοξία, με εμπιστοσύνη στις δυνάμεις της και ηχηρή φωνή.

Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι το Μάαστριχτ δεν ήταν απλώς μια Συνθήκη.

Ήταν μια δήλωση φιλοδοξίας.

Μια δήλωση ελπίδας.

Αποτύπωνε την πεποίθηση ότι οι ευρωπαϊκές χώρες, έχοντας βιώσει τα αποτελέσματα της διαίρεσης και του πολέμου, θα μπορούσαν να εργαστούν για να οικοδομήσουν ένα καλύτερο μέλλον μέσα από συνεργασίες και ολοκλήρωση.

Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο δίδαγμα που συνεχίζει να μας προσφέρει το Μάαστριχτ.

Η ΕΕ δεν υπήρξε ποτέ ένα εγχείρημα που είχε ολοκληρωθεί. Ήταν ανέκαθεν ένα έργο σε εξέλιξη.

Κάθε γενιά παραλαμβάνει τα θεμέλια που έθεσαν οι προκάτοχοί της. Η δική της υποχρέωση είναι να ανταποκριθεί στις σύγχρονες προκλήσεις, να χτίσει πάνω στα θεμέλια που της έχουν δοθεί και να διαμορφώσει τη δική της παρακαταθήκη.

Και για μένα προσωπικά, η παρουσία μου εδώ, μία μόλις μέρα πριν από την επικείμενη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις Βρυξέλλες, αποτελεί την καλύτερη υπενθύμιση για τον σκοπό, για τον οποίο εργαζόμαστε.

Διότι το μέλλον της Ευρώπης δεν θα κριθεί μόνο στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ή στα θεσμικά όργανα.

Θα διαμορφωθεί εξίσου εδώ, στα πανεπιστήμιά μας, μέσα στις αίθουσες διδασκαλίας και, πάνω απ’ όλα, από εσάς. Από τη γενιά που θα κληρονομήσει και θα καθορίσει την Ευρώπη του αύριο.

Από το Μάαστριχτ, όπου γράφτηκε ένα καινούργιο κεφάλαιο στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, έχουμε την ευκαιρία να αναρωτηθούμε ποια θα πρέπει να είναι η μορφή που θα έχουν τα επόμενα κεφάλαια;

Είναι δικό μας χρέος –αλλά και δικό σας– να αποφασίσουμε την αυριανή μορφή της Ευρώπης.

Η δική μου απάντηση είναι μια ενωμένη, ισχυρότερη, φιλόδοξη και στρατηγικά αυτόνομη Ευρώπη.