Τον δεύτερο κατάλογο διασυνοριακών ενεργειακών έργων από το 2023 ενέκρινε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αποδίδοντας σε 235 υποδομές το καθεστώς Έργου Κοινού Ενδιαφέροντος (PCI) και Έργου Αμοιβαίου Ενδιαφέροντος (PMI). Η απόφαση σηματοδοτεί ένα ακόμη βήμα για την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας της Ευρώπης, καθώς τα έργα αυτά αποκτούν πλέον επιταχυνόμενες αδειοδοτικές διαδικασίες, προνομιακό κανονιστικό πλαίσιο και πρόσβαση σε χρηματοδότηση από τον μηχανισμό «Συνδέοντας την Ευρώπη» (CEF-Energy).
Σύμφωνα με την Κομισιόν, οι νέες αυτές υποδομές αποτελούν κρίσιμο μοχλό για την ενεργειακή συνδεσιμότητα, την ανταγωνιστικότητα και την επίτευξη των στόχων απανθρακοποίησης της ΕΕ. Πρόσφατη μελέτη της Επιτροπής εκτιμά ότι οι συνολικές επενδυτικές ανάγκες για δίκτυα ηλεκτρισμού, υδρογόνου και CO₂ θα φτάσουν τα 1,5 τρισ. ευρώ έως το 2040 — μια εκτίμηση που αποτυπώνει το εύρος και τη στρατηγική σημασία της ενεργειακής μετάβασης.
Τι περιλαμβάνει ο νέος κατάλογος
Ο επικαιροποιημένος κατάλογος PCI–PMI φιλοξενεί έργα σε τέσσερις βασικούς πυλώνες της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής:
- 113 έργα ηλεκτρικής ενέργειας, μεταξύ των οποίων υπεράκτια δίκτυα και «έξυπνα» συστήματα μεταφοράς, που θα επιτρέψουν την ομαλή ενσωμάτωση του ταχέως αυξανόμενου μεριδίου ΑΠΕ.
- 100 έργα υδρογόνου και ηλεκτρολυτών, ενισχύοντας τη δομή της μελλοντικής ευρωπαϊκής οικονομίας υδρογόνου και τον διασυνοριακό ενεργειακό συντονισμό.
- 17 έργα μεταφοράς CO₂, τα οποία στηρίζουν την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής αγοράς δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα (CCS).
- 3 έργα έξυπνων δικτύων φυσικού αερίου, με έμφαση στην ψηφιοποίηση και στην ανθεκτικότητα των υποδομών.
- Παράλληλα, περιλαμβάνεται η συνέχιση δύο μακροχρόνιων έργων που διασυνδέουν τη Μάλτα και την Κύπρο με το ευρωπαϊκό δίκτυο φυσικού αερίου, εξασφαλίζοντας την ενεργειακή τους ενσωμάτωση στον ευρωπαϊκό χώρο.
Η Επιτροπή επιδιώκει παράλληλα καλύτερο πολιτικό συντονισμό με τα κράτη μέλη μέσα από περιφερειακές ομάδες υψηλού επιπέδου, με στόχο την επιτάχυνση των έργων που θεωρούνται κρίσιμα για την ενεργειακή ασφάλεια και την οικονομικά βιώσιμη μετάβαση.
Το ευρωπαϊκό πακέτο για τα δίκτυα και οι “Ενεργειακοί Αυτοκινητόδρομοι”
Σύντομα η Κομισιόν αναμένεται να παρουσιάσει το νέο «ευρωπαϊκό πακέτο για τα δίκτυα», που θα επιδιώξει να απλοποιήσει και να επιταχύνει την υλοποίηση μεγάλων ενεργειακών επενδύσεων. Σε εξέλιξη βρίσκεται επίσης η προετοιμασία της πρωτοβουλίας «Ενεργειακοί Αυτοκινητόδρομοι», που έχει ανακοινώσει η Πρόεδρος φον ντερ Λάιεν, με στόχο την αντιμετώπιση των διασυνοριακών συμφόρησεων που δημιουργούν φραγμούς στη μεταφορά ενέργειας.
Οι πρωτοβουλίες αυτές εντάσσονται στην ευρύτερη στρατηγική της ΕΕ για φθηνή και ασφαλή ενέργεια, με την Επιτροπή να επισημαίνει ότι χωρίς ανθεκτικά και σύγχρονα δίκτυα, η πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να επιτευχθεί ούτε οικονομικά ούτε τεχνικά.
Το επόμενο βήμα: η έγκριση από Κοινοβούλιο και Συμβούλιο
Ο νέος κατάλογος PCI–PMI αποστέλλεται πλέον στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Τα δύο θεσμικά όργανα έχουν στη διάθεσή τους περίοδο δύο μηνών — με δυνατότητα παράτασης άλλων δύο — για να εγκρίνουν ή να απορρίψουν τη λίστα στο σύνολό της, χωρίς δυνατότητα επιμέρους αλλαγών. Μετά την τελική πράσινη γραμμή, η Επιτροπή θα συνεργαστεί με τα κράτη μέλη και τους φορείς υλοποίησης ώστε τα έργα να προχωρήσουν χωρίς γραφειοκρατικές καθυστερήσεις.
Την ίδια εβδομάδα, στις Βρυξέλλες πραγματοποιούνται οι «Ημέρες Ενέργειας PCI», στις οποίες συμμετέχει και ο επίτροπος Ενέργειας και Στέγασης Νταν Γέργκενσεν (Dan Jørgensen), με στόχο την παρακολούθηση της προόδου των έργων και την ενίσχυση της τεχνικής συνεργασίας.
Ιστορικό και στρατηγική σημασία των PCI και PMI
Τα Έργα Κοινού Ενδιαφέροντος αποτελούν θεμέλιο λίθο της Ενεργειακής Ένωσης, επιδιώκοντας τη λειτουργική ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής αγοράς και την ενίσχυση της κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050. Τα PMI αφορούν έργα που συνδέουν κράτη μέλη με τρίτες χώρες, συμβάλλοντας συμπληρωματικά στην ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης.
Ο παρών κατάλογος είναι ο δεύτερος που καταρτίζεται βάσει του αναθεωρημένου κανονισμού TEN-E του 2022, ο οποίος μετατοπίζει τη χρηματοδότηση από τα ορυκτά καύσιμα προς ανθεκτικές, ψηφιακές και χαμηλών εκπομπών υποδομές. Από το 2014, το CEF-Energy έχει διαθέσει περίπου 8 δισ. ευρώ σε εμβληματικά έργα — χαρακτηριστικό παράδειγμα ο ενεργειακός συγχρονισμός της Βαλτικής, που απεξάρτησε τις χώρες της περιοχής από το ρωσικό ηλεκτρικό δίκτυο.
Για την περίοδο 2028–2034, η Επιτροπή προτείνει πενταπλασιασμό του προϋπολογισμού του CEF-Energy, στα 29,91 δισ. ευρώ, επιβεβαιώνοντας ότι η επόμενη δεκαετία θα είναι καθοριστική για την ολοκλήρωση των ευρωπαϊκών δικτύων νέας γενιάς.
