Το «πράσινο φως» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έλαβε το ελληνικό πρόγραμμα ύψους 405 εκατ. ευρώ, που στοχεύει στη μείωση των χρεώσεων ηλεκτρικής ενέργειας για τις ενεργοβόρες επιχειρήσεις. Πρόκειται για μια παρέμβαση στρατηγικής σημασίας, η οποία επιχειρεί να εξισορροπήσει την ανάγκη ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας με τους φιλόδοξους στόχους της ΕΕ για την πράσινη μετάβαση.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής, βασικός στόχος του προγράμματος είναι να περιοριστεί ο κίνδυνος «διαρροής άνθρακα», δηλαδή η μεταφορά παραγωγικών δραστηριοτήτων εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης σε χώρες με χαλαρότερα περιβαλλοντικά πρότυπα. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο, όπως επισημαίνεται, όχι μόνο θα υπονόμευε την ευρωπαϊκή βιομηχανική βάση, αλλά θα οδηγούσε τελικά και σε αύξηση των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Σημαντικές μειώσεις στις χρεώσεις ηλεκτρικής ενέργειας

Το εγκεκριμένο καθεστώς προβλέπει σημαντικές ελαφρύνσεις για τις επιλέξιμες επιχειρήσεις, με τη μείωση των χρεώσεων να κυμαίνεται μεταξύ 75% και 85%, ανάλογα με το επίπεδο έκθεσής τους στον διεθνή ανταγωνισμό και τον κίνδυνο μετεγκατάστασης. Πρόκειται για μια στοχευμένη ενίσχυση, η οποία αφορά κυρίως βιομηχανίες υψηλής ενεργειακής έντασης, όπως η μεταλλουργία, η χημική βιομηχανία και η παραγωγή βασικών υλικών.

Ωστόσο, η ενίσχυση αυτή δεν παρέχεται άνευ όρων. Οι δικαιούχοι καλούνται να συμμορφωθούν με συγκεκριμένες υποχρεώσεις που συνδέονται άμεσα με την ενεργειακή αποδοτικότητα και τη μείωση των εκπομπών. Συγκεκριμένα, θα πρέπει:

• Να υλοποιήσουν συστάσεις που προκύπτουν από ενεργειακούς ελέγχους.

• Να επενδύσουν τουλάχιστον το 50% της ενίσχυσης σε έργα που συμβάλλουν σε ουσιαστική μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

• Εναλλακτικά ή συμπληρωματικά, να καλύπτουν τουλάχιστον το 30% της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας από πηγές χωρίς άνθρακα.

Οι όροι αυτοί εντάσσονται στη συνολική στρατηγική της ΕΕ για τη σύνδεση της οικονομικής στήριξης με την περιβαλλοντική συμμόρφωση, ενισχύοντας την κατεύθυνση προς μια πιο «πράσινη» βιομηχανική παραγωγή.

Κατώτατο όριο και μεταβατικοί κανόνες

Η απόφαση της Επιτροπής θέτει σαφές κατώτατο όριο στη χρέωση ηλεκτρικής ενέργειας, το οποίο δεν μπορεί να υποχωρήσει κάτω από τα 0,5 ευρώ ανά μεγαβατώρα. Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται ότι οι ενισχύσεις παραμένουν εντός ενός πλαισίου που δεν στρεβλώνει υπέρμετρα την αγορά.

Παράλληλα, προβλέπονται μεταβατικοί κανόνες για επιχειρήσεις που είχαν επωφεληθεί από προηγούμενα καθεστώτα ενίσχυσης, αλλά πλέον δεν πληρούν τα νέα κριτήρια επιλεξιμότητας. Για τις περιπτώσεις αυτές, η μείωση των χρεώσεων θα καταργείται σταδιακά, ώστε να αποφευχθούν απότομες επιπτώσεις στη λειτουργία τους.

Το πρόγραμμα έχει αναδρομική ισχύ, καλύπτοντας την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 2024 έως και την 31η Δεκεμβρίου 2026, στοιχείο που ενισχύει άμεσα τη ρευστότητα των επιχειρήσεων που ήδη επιβαρύνθηκαν από υψηλά ενεργειακά κόστη τα τελευταία χρόνια.

Συμβατό με τους κανόνες κρατικών ενισχύσεων

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αξιολόγησε το ελληνικό καθεστώς βάσει των κανόνων της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις, και ειδικότερα του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η διάταξη αυτή επιτρέπει στα κράτη-μέλη να στηρίζουν συγκεκριμένες οικονομικές δραστηριότητες, υπό την προϋπόθεση ότι δεν διαταράσσεται υπέρμετρα ο ανταγωνισμός.

Παράλληλα, η αξιολόγηση στηρίχθηκε και στο πλαίσιο των κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις στους τομείς του κλίματος, της προστασίας του περιβάλλοντος και της ενέργειας (CEEAG), το οποίο επιτρέπει τη χορήγηση ενισχύσεων με τη μορφή μειώσεων στις χρεώσεις ηλεκτρικής ενέργειας για ενεργοβόρες επιχειρήσεις.

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή κατέληξε ότι το ελληνικό πρόγραμμα:

• Είναι αναγκαίο για την αποτροπή της μετεγκατάστασης επιχειρήσεων εκτός ΕΕ.

• Είναι κατάλληλο, καθώς στοχεύει σε σαφώς προσδιορισμένους κινδύνους.

• Είναι αναλογικό, δεδομένου ότι περιορίζεται στο απολύτως αναγκαίο επίπεδο ενίσχυσης.

• Έχει περιορισμένο αντίκτυπο στον ανταγωνισμό και στο ενδοκοινοτικό εμπόριο.

Με βάση τα παραπάνω, εγκρίθηκε ως συμβατό με τους κανόνες της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις.

Στήριξη της βιομηχανίας με πράσινο αποτύπωμα

Η έγκριση του προγράμματος εντάσσεται σε μια ευρύτερη ευρωπαϊκή προσπάθεια στήριξης της βιομηχανίας απέναντι στις προκλήσεις της ενεργειακής κρίσης και της πράσινης μετάβασης. Η Ελλάδα, ακολουθώντας τη σχετική ευρωπαϊκή κατεύθυνση, επιχειρεί να προστατεύσει τη βιομηχανική της βάση χωρίς να παρεκκλίνει από τους περιβαλλοντικούς στόχους.

Το στοίχημα, ωστόσο, παραμένει σύνθετο: από τη μία πλευρά, η ανάγκη για χαμηλότερο ενεργειακό κόστος είναι κρίσιμη για τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας· από την άλλη, η μετάβαση σε ένα βιώσιμο ενεργειακό μοντέλο απαιτεί σημαντικές επενδύσεις και προσαρμογές.

Σε αυτό το πλαίσιο, το εγκεκριμένο πρόγραμμα λειτουργεί ως ένα εργαλείο ισορροπίας, συνδέοντας άμεσα την οικονομική στήριξη με την περιβαλλοντική υπευθυνότητα. Η επιτυχία του θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το κατά πόσο οι επιχειρήσεις θα αξιοποιήσουν τα κίνητρα για να επιταχύνουν τον ενεργειακό τους μετασχηματισμό.

Προοπτικές και επόμενα βήματα

Η εφαρμογή του μέτρου αναμένεται να προσφέρει σημαντική ανάσα σε κλάδους που δοκιμάστηκαν έντονα από την εκτόξευση των τιμών ενέργειας τα προηγούμενα χρόνια. Παράλληλα, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για πιο ανθεκτικές και βιώσιμες παραγωγικές δομές.

Την ίδια στιγμή, η έγκριση της Κομισιόν στέλνει ένα σαφές μήνυμα για την κατεύθυνση της ευρωπαϊκής πολιτικής: η στήριξη της βιομηχανίας δεν μπορεί πλέον να είναι αποκομμένη από τους στόχους της κλιματικής ουδετερότητας.

Το επόμενο διάστημα, το ενδιαφέρον θα επικεντρωθεί στην ταχύτητα υλοποίησης του προγράμματος και στην ανταπόκριση των επιχειρήσεων, καθώς και στο κατά πόσο το συγκεκριμένο μοντέλο ενίσχυσης μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για αντίστοιχες παρεμβάσεις σε άλλα κράτη-μέλη.